मैले देखेका युवा

11/03/2010

महेश बस्नेत

अध्यक्ष, युवा संघ नेपाल

युथफोर्स प्रमुख

युवा सहरका हुन् या गाउँका　। उनीहरूका रहर र सपना एकै प्रकारका हुन्छन्　। वातावरण, आर्थिक अवस्था र परिस्थित फरक भए पनि सबै युवा आफ्नो भविष्यप्रति चिन्तित पाएको छु, मैले　। खासगरी गाउँका युवामा गाउँमै बसेर केही गर्ने र बाँकी जीवनयापन गर्ने भन्ने सोचमा बदलाव देखिएको छ　। अपवादबाहेक अधिकांश युवा गाउँतिरै बसियो भने आफ्नो उमेर र समय खेर गएको ठान्दै छन्　। उनीहरूका अभिभावक पनि 'छोरा सहर जाओस् र धेरै पैसा कमाओस्' भन्ने चाहन्छन्　। यता बसेर उन्नति हुँदैन, जसरी जुनै पनि प्रकारले होस् उनीहरू सहर पस्न चाहन्छन् र सुखी जीवनको कल्पना गर्छन्　।

गाउँको बाबुबाजेको जमिन छाडेर, आफैँ पौरख गर्ने सोचले सहर पसेको युवा जमात ठूलो छ　। सूचना र सञ्चारको विकास यसरी भइरहेको छ कि अब युवालाई 'सहर र गाउँको' भनेर वर्गीकरण गरिरहनुपर्दैन　। बरु उनीहरूका सपनाचाहिँ सहरका गल्लीतिरै रमाउने हुन्छन्　। गाउँमा भएको पछिल्लो द्रूतगतिको विकासले के देखाउँछ भने 'सहर गाउँमै पस्यो'　। सहरलाई 'छुट्टै सहर' भनिरहनुपर्दैन　। सहरका सुविधा गाउँका युवाले गाउँमै पाइरहेका छन्　।

मैले कतिपय यस्ता युवा पनि देखेको छु, जसले गाउँमै केही गर्न चाहन्छन्　। यस्ता युवा छन्, जो गाउँमै अर्थोपार्जन पनि गरिरहेका छन्, र गाउँको सेवा पनि　।

सप्तरंगी सपना

गाउँतिरका राम्रो पढ्ने युवा पनि बाबुआमालाई 'अब राम्रो पढ्न नसक्ने भएँ' भन्ने प्रमाणित गर्न चाहन्छन्　। र, कतार वा कुनै अरब कम्पनीमा कामदार भएर जान चाहन्छन्　। अहिलेका युवा धनलाई आधार मानेर सप्तरंगी सपना सजाइरहेछन्　। मान्छे बाँचेको परिवेश वा गाउँको भूगोलले पनि युवालाई आफूअनुकूल सपना देख्न लगाउँछ　। सपनाका रंग पनि सांस्कृतिक विविधताअनुसार फरक-फरक हुनेरहेछन्　। गाउँमा विकास चाँडै पस्यो भने वा साइबरको जगत्मा कुनै युवा छिर्न पायो भने ऊ कुनै दिन अमेरिका वा बेलायत पुग्ने सपना देख्छ　।

द्वन्द्वले युवाहरूमा धेरैखाले समस्या जन्मायो　। उनीहरू शदियौँ पछाडि परे　। जनसेनामा लागेका धेरै युवा युद्धमा आफूले गरेको बलिदानीलाई प्रेम गर्छन् र खुला आँखाले देखेको सपनाबाट रोमान्चित हुन्छन्　। सोच्छु, आज ती गाउँले युवा आफ्नो सपनाको कति नजिक पुगे हुन् ? वा ती रोमाञ्चित सपना समयको बेगसँगै धुलिसात पो भए कि ?

द्वन्द्वपछि गाउँका धेरै युवाका सपनाले विदेशी भूमि ताक्न थालेका छन्　। द्वन्द्वबाट प्रभावित कुनै दुर्गम गाउँको युवाले भारतमा सानै मजदुरीमा जान पाउनु पनि जीवनको ठूलो सपना ठान्छ वा दुबई, अरब आफ्नो सपना हुर्कने थलो भन्छ　। यस्तो लाग्छ, युवाका सपना र आकांक्षा गाउँ, जंगल वा भीर-पखेरातिर कतै मिल्काइएका छन्　। गाउँमै घाँस-दाउरा गर्दा पनि त्यो मनले अरबको तातो भूमि ताकिरहेको हुन्छ　। सहरमा पढ्न पाएका गाउँले युवाको कुरा बेग्लै, अधिकांश दुर्गम गाउँतिरै दुःखजिलो पढ्नेहरूको एउटा साझा सपना हो-सहर　।

गाउँबाट सहर पसेका युवाका सपना र आकांक्षा धेरै त गल्लीतिरै हराउँछन्　। थोरैका सपनाले मात्रै हुर्कने र फुल्ने मौका पाउँछन्　। उनीहरूले सहरमा आएर पाएका अवसरले उसको सपनाले मूर्तरूप पाउने हो　।

राजमार्गका युवा

धेरै सहरी युवा आफ्नो अनिश्चित भविष्य देखेर तर्सिरहेछन्　। 'अब के गर्ने' भन्ने चिन्ताले उनीहरू मनोरोगी बन्दै छन्　। राम्रो पढ्ने युवा पनि आफ्नोअगाडि उभिएका धेरैखाले समस्याले 'पढेर को ठूलो हुन्छ र ?' भन्न थालेका छन् र आफ्ना दिन सहरका गन्हाउने गल्ली डुलेर बिताउँछन्　। एक अर्थमा 'मनोरोगी' बनेका छन् धेरै सहरी युवा　। खुला आँखाले देखेको सपना धुलो बन्दै गएपछि उनीहरूको 'जाँगर र आँट' पनि मर्दै गएको मैले देखेको छु　।

धेरै घटनाक्रमले के देखाउँछ भने सहरी युवालाई गहिरो निराशाले समातेको छ र उनीहरूको आशा, भविष्य बिस्तारै धमिलो बन्दै छ　। आफ्नो मार्ग नभेट्टाएर राजमार्गमै छटपटिइरहेछन् युवा　।

सहरका युवा र रोमान्स

कतिपय युवा तीव्र आवेगको अनुभव गर्दै प्रेमिकासँग मस्त छन्　। गाँजा, ड्रग्स, डिस्को र नाइट क्लब धेरै सहरी युवाको नियमित जम्ने थलो बन्दै छ　। उनीहरूलाई न जागिरको चिन्ता छ न पैसाको　। ती युवा पल्सर चढ्छन् र बाबुको पैसामा प्रमिकाहरूसँग डेटिङ, नाइटस्टे गर्छन्　। डेटिङ त गाउँका युवाले पनि गर्छन्　। तर, प्रेमका मामलामा गाउँका युवा सहरकाभन्दा संयमित हुन्छन्　। सहरका युवा मल र पार्कमा डेटिङ गए पनि गाउँका युवा वन, जंगल र चौतारोमा डेटिङ जान्छन्　। गाउँका युवा निश्छल प्रेम गर्छन् भने सहरको प्रेममा केही रंग घोलिएको हुन्छ　। सहरका बिगे्रका युवा नगरवधू खोज्दै दिन बिताउँछन् र अँध्यारो कोठामा

मास्टरबेसन गर्छन्　। तर, यसो भन्दैमा मैले मास्टरबेसन खराब भन्न खोजेको होइन　। नगरवधू खोज्नुभन्दा त मास्टरबेसन ठीक　।

निराश युवा भने युवावेलाको आवेग र जोश अनुभव नै गर्न पाउँदैनन्　। यहाँ युवावस्था वा तन्नेरी उमेर भनेको प्रायःजसो प्रणय र रोमान्ससँग जोडिएर आउँछ　। तर, त्यो रोमान्स निराश सहरी युवाको उमेरमा आउँदैन　।

पलायनतिर युवा

मैले अघि पनि भनेँ, आफ्नो हैसियतअनुसार अहिले बढीजसो नेपाली युवा बिदेसिन चाहन्छ　। पहिले र अहिलेमा समय फेरियो　। सहरी मध्यमवर्ग पनि उच्चवर्गसँग आफूलाई तुलना गर्न थाले　। पहिले उच्चवर्गको मात्र रोजाइ हुन्थ्यो अमेरिका, बेलायत　। अब सहरी मध्यमवर्ग पनि अमेरिका, बेलायत जान धेरै लालायित छ　। सहरका अमेरिकी सूचनाकेन्द्र धाउने वा डिभी भर्ने अधिकांश युवा मध्यमवर्गीय हुन्　।

धरान-धनकुटातिरका लगभग सबै केटा फरक सपना देख्छन्-लाहुरे बन्ने　। सके बेलायत, नसके भारत नै भए पनि हुन्छ, उनीहरूलाई　। अनेक दुःखपछि थोरैले मात्र नाम निकाल्छन् र हानिन्छन् विदेशी भूमि लाहुरे भएर　।

साह्रै दुःखी हुन्छन्, निम्नवर्गीय युवा　। पैसाको अभावमा उनीहरू अमेरिका वा बेलायत सपनामा पनि सोच्न सक्दैनन्　। बरु, ऋणै काढेर भए पनि अरबका मुलुक ताक्छन्　। नकातेर पनि के सुख ? घरमा श्रीमतीको पेटमा बच्चा छ, तर खाने अन्न छैन　। मलेसियाका घना जंगल वा अरबका कुनै देशका ताता बालुवामा उनीहरू आफ्ना कतै छुटेका सपना बटुलबाटुल गर्छन्　। सर्पले टोक्ने जंगलतिर भेडाबाख्रा लिएर पुग्छन्　। र, कत्तिको सास उतै अड्किन्छ　। र, महिनौँपछि बरफमा सुतेको लास परिवारले पाउँछन्,　वा सफलै भए पनि आफ्नो स्वणिर्म समय विदेशतिरै बिताउँछन्　। युवाहरू भारतको बिहार, पन्जाव, गुजरात वा राजस्थानतिर पुग्छन् । युवतीहरू पश्चिम एसियाका सम्भ्रान्तको घरको भुइँ पुछ्न वा खुट्टा मिच्न पुग्छन्　। मनमा दुई/चार पैसा जोगाउनेबाहेक केही सपना हुँदैन　। बम्बईको फर्रास रोड वा दिल्लीको जिबी रोड, त्यहाँका कोठीमा हजारौँ नेपाली चेली मलिन अनुहार लिएर भारतीय रक्स्याहा, कुल्लीलाई आफ्नो कोमल शरीर सुम्पन विवश छन्　। कोठीमा रोइरहेका युवतीको आँसुले के संकेत गर्छ कुन्नि ?

पहाड र तराईतिर बस्ने सबै युवाको साझा समस्या बनेको छ- विदेश पलायन　। पहाडमा एकातिर पहिरो जान्छ　। परिवार पूरै पोको पन्तुरो बोकेर अर्को ठाउँ सर्छ　। अब त्यस घरको युवाको बाध्यता बन्छ भारतमा कुल्ली बन्न जानु　। नगएर पनि के गर्ने ? यहाँ गरिखाऊँ पाखोबारी छैन　। नजाऊँ रोजगारी छैन　। यस्तै द्विविधामा उनीहरू 'भारत भरोसा' भन्छन्　।

यहाँ युवा सक्षम छन्　। तर, देशको प्रत्येक परिवर्तनमा उनीहरू निराश भए　। सक्षम युवाको एउटा सिंगो पुस्ता नै पलायन हुँदै छ　। यहाँ केही पढेका युवा अमेरिका, बेलायत वा नपढेकाहरू भारत, अरब ताक्ने चलन नै बन्न थालेको छ　। यदि यस्तै भइरहने हो भने, यो देश बूढाहरूकै हातमा लुटुपुटु गरिरहनेछ　।

राजनीतिक युवा

म युवा　। युवावेलाको जोश, जाँगर र स्वणिर्म समय राजनीतिमा लगाइरहेको छु　। राजनीतिमा लागेरै पनि म सन्तुष्ट छु　। मलाई लाग्छ, राजनीतिमा लागेका युवा नेतृत्व र नीति-निर्माण तहमा पुग्न नसके पनि वा महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी पाउन नसके पनि निराश छैनन्　। देशको अवस्था बिगँ्रदै गएकोमा उनीहरूलाई चिन्ता लाग्नु स्वाभाविक हो　। तर, राजनीतिक नेतृत्वमा

परिवर्तन हुँदै गएको र विगतको तुलनामा युवाले जिम्मेवारी पाउन थालेकाले अवस्था सुध्रनेमा पनि राजनीतिमा लागेका युवा आशावादी लाग्छन्　। मैले भनिहालेँ नि ! देशको राजनीतिक नेतृत्वमा पुग्न नसके पनि नेतृत्वलाई आफ्नो दृष्टिकोणअनुसार चलाउन सफल छन्, अहिलेका युवा　।

युवा सडकमा जान्छन्　। आन्दोलनमा नारा लगाउँछन् र रमाइलो गर्छन्　। युवा राजनीतिकर्मी सन्तुष्ट हुनुको एउटै कारण उनीहरूले सडकमा उठाएका र आन्दोलनमा अघि बढाएका राजनीतिक एजेन्डाले मुलुकको नेतृत्व गर्न सक्नु पनि हो भन्ने लाग्छ　। समाजमा हुने भौतिक र वैचारिकमध्ये युवाहरू अहिले वैचारिक नेतृत्वमा अग्रसर छन्　। अब लाग्छ, समयको प्रवाहसँगै भौतिक नेतृत्व पनि युवाहरूकै हातमा हुनेछ　। दलहरूको नेतृत्वतहमा युवा सहभागिता पछिल्ला दिनमा निकै बढेको छ　। तर, युवामा एउटा कुरा खट्किएकै हुन्छ, त्यो के भने, अझै पनि युवाको समस्या र सम्भावनालाई सम्बोधन गर्न विशेष नीति-निर्माण गर्ने सोच दलहरूसँग छैन　। राजनीतिमा पनि पुस्तान्तरको समस्या छ　। पुरानो पुस्ता युवाको समस्या हत्तपत्त बुझ्दैन र नयाँ पुस्तालाई पनि पुरानोले 'हाम्रो सम्बोधन गरेन र हामीलाई बुझेन' भन्ने लागिरहेको छ　।

राजनीति गर्ने युवालाई ठूलो समस्या छ, नेतृत्व खुसी बनाउनुपर्ने　। नेतृत्वको बफादार कार्यकर्ता बन्नु अहिलेसम्म पनि युवाको प्रमुख योग्यता मानिन्छ　। अहिलेसम्म पनि नेतृत्व खुसी नहुँदा आफ्नो उन्नतिको मार्ग कम हुने युवा ठान्छन्　। खासमा यो अवस्था पहिलेदेखि नै राजनीतिमा विद्यमान छ　।

युवा र विद्यार्थी संगठनको संरचना पनि राजनीतिक दलहरूकै जस्तो छ, जसले युवालाई नेतृत्वतहमा पुग्नबाट रोकिरहेको छ　। त्यहाँ पनि अनुभव र आन्दोलनमा उसले पुर्‍याएको योगदानलाई नै नेतृत्वको प्रमुख सर्त बनाइन्छ　। एउटा मान्छे समूहलाई प्रभावित गर्ने क्षमता भएको छ, तर ऊ संगठनमा नयाँ हो भने उसलाई तुरुन्तै नेतृत्वतहमा लगिँदैन　। फेरि पार्टी नेतृत्वको विश्वासपात्र नभई संगठनको नेतृत्वतहमा पुग्ने संरचना हामीकहाँ विकास भएकै छैन　।

र यस्ता पनि युवा

सडकमा हुने आन्दोलन र जुलुसलाई पाखेहरूको जमात भन्दै मुन्टो बटार्ने सहरी युवा मनोरन्जन गर्न र डिस्कोमा नाच्न अघि सर्छन्　। सहरमा घर भएका र सरकारी जागिर भएका कर्मचारीका छोराछोरी डिस्को र पबतिर रमाइरहेका छन्　। राजनीतिक उतार-चढाबको असर सत्ता, सडक र सञ्चारमा मात्र होइन,

डिस्कोमा पनि पर्दोरहेछ　। राजनीति सप्रेपछि

डिस्को र नाइटक्लबमा युवा खुलमखुला रमाइरहेका छन्　। फेरि राजनीति गर्नेहरू गाउँबाट सहर पसेका र वर्षौर्ंसम्म यहाँका गल्ली चहारेकाहरू छन्　।

सहरमा जन्मी, हुर्के, बढेका सहरिया युवाहरू अहिलेको राजनीतिप्रति पूर्ण बेखबर छन्　। तर, मलाई लाग्छ, युवाले राजनीति बुझ्नैपर्छ　। सबै क्षेत्रका युवालाई राजनीतिले समेट्नुपर्छ　।

म दस वर्षपछिका युवालाई यस्तो कल्पना गर्छु, जहाँ अवसरको अभावले कोही पनि युवा बिदेसिनु नपरोस्　। अभिभावक आफ्ना छोराछोरीको प्रतिभालाई सम्मान गरून्　। युवाको कुरा राज्यले सुन्न सकोस्　। हरेक क्षेत्रको नेतृत्व युवाको हातमा हुनुपर्छ　। मुलुकको नीति-निर्माण गर्ने ठाउँमा युवा पुग्नुपर्छ　। सबै क्षेत्रका युवा 'रोल मोडल'का रूपमा प्रस्तुत हुनुपर्छ　। युवा नै सफल उद्यमि देखिनुपर्छ　। युवाका मुद्दा हेरिने निकाय बन्नुपर्छ　।

प्रस्तुतिः दीपक सापकोटामैले देखेका युवा

11/03/2010

महेश बस्नेत

अध्यक्ष, युवा संघ नेपाल

युथफोर्स प्रमुख

युवा सहरका हुन् या गाउँका　। उनीहरूका रहर र सपना एकै प्रकारका हुन्छन्　। वातावरण, आर्थिक अवस्था र परिस्थित फरक भए पनि सबै युवा आफ्नो भविष्यप्रति चिन्तित पाएको छु, मैले　। खासगरी गाउँका युवामा गाउँमै बसेर केही गर्ने र बाँकी जीवनयापन गर्ने भन्ने सोचमा बदलाव देखिएको छ　। अपवादबाहेक अधिकांश युवा गाउँतिरै बसियो भने आफ्नो उमेर र समय खेर गएको ठान्दै छन्　। उनीहरूका अभिभावक पनि 'छोरा सहर जाओस् र धेरै पैसा कमाओस्' भन्ने चाहन्छन्　। यता बसेर उन्नति हुँदैन, जसरी जुनै पनि प्रकारले होस् उनीहरू सहर पस्न चाहन्छन् र सुखी जीवनको कल्पना गर्छन्　।

गाउँको बाबुबाजेको जमिन छाडेर, आफैँ पौरख गर्ने सोचले सहर पसेको युवा जमात ठूलो छ　। सूचना र सञ्चारको विकास यसरी भइरहेको छ कि अब युवालाई 'सहर र गाउँको' भनेर वर्गीकरण गरिरहनुपर्दैन　। बरु उनीहरूका सपनाचाहिँ सहरका गल्लीतिरै रमाउने हुन्छन्　। गाउँमा भएको पछिल्लो द्रूतगतिको विकासले के देखाउँछ भने 'सहर गाउँमै पस्यो'　। सहरलाई 'छुट्टै सहर' भनिरहनुपर्दैन　। सहरका सुविधा गाउँका युवाले गाउँमै पाइरहेका छन्　।

मैले कतिपय यस्ता युवा पनि देखेको छु, जसले गाउँमै केही गर्न चाहन्छन्　। यस्ता युवा छन्, जो गाउँमै अर्थोपार्जन पनि गरिरहेका छन्, र गाउँको सेवा पनि　।

सप्तरंगी सपना

गाउँतिरका राम्रो पढ्ने युवा पनि बाबुआमालाई 'अब राम्रो पढ्न नसक्ने भएँ' भन्ने प्रमाणित गर्न चाहन्छन्　। र, कतार वा कुनै अरब कम्पनीमा कामदार भएर जान चाहन्छन्　। अहिलेका युवा धनलाई आधार मानेर सप्तरंगी सपना सजाइरहेछन्　। मान्छे बाँचेको परिवेश वा गाउँको भूगोलले पनि युवालाई आफूअनुकूल सपना देख्न लगाउँछ　। सपनाका रंग पनि सांस्कृतिक विविधताअनुसार फरक-फरक हुनेरहेछन्　। गाउँमा विकास चाँडै पस्यो भने वा साइबरको जगत्मा कुनै युवा छिर्न पायो भने ऊ कुनै दिन अमेरिका वा बेलायत पुग्ने सपना देख्छ　।

द्वन्द्वले युवाहरूमा धेरैखाले समस्या जन्मायो　। उनीहरू शदियौँ पछाडि परे　। जनसेनामा लागेका धेरै युवा युद्धमा आफूले गरेको बलिदानीलाई प्रेम गर्छन् र खुला आँखाले देखेको सपनाबाट रोमान्चित हुन्छन्　। सोच्छु, आज ती गाउँले युवा आफ्नो सपनाको कति नजिक पुगे हुन् ? वा ती रोमाञ्चित सपना समयको बेगसँगै धुलिसात पो भए कि ?

द्वन्द्वपछि गाउँका धेरै युवाका सपनाले विदेशी भूमि ताक्न थालेका छन्　। द्वन्द्वबाट प्रभावित कुनै दुर्गम गाउँको युवाले भारतमा सानै मजदुरीमा जान पाउनु पनि जीवनको ठूलो सपना ठान्छ वा दुबई, अरब आफ्नो सपना हुर्कने थलो भन्छ　। यस्तो लाग्छ, युवाका सपना र आकांक्षा गाउँ, जंगल वा भीर-पखेरातिर कतै मिल्काइएका छन्　। गाउँमै घाँस-दाउरा गर्दा पनि त्यो मनले अरबको तातो भूमि ताकिरहेको हुन्छ　। सहरमा पढ्न पाएका गाउँले युवाको कुरा बेग्लै, अधिकांश दुर्गम गाउँतिरै दुःखजिलो पढ्नेहरूको एउटा साझा सपना हो-सहर　।

गाउँबाट सहर पसेका युवाका सपना र आकांक्षा धेरै त गल्लीतिरै हराउँछन्　। थोरैका सपनाले मात्रै हुर्कने र फुल्ने मौका पाउँछन्　। उनीहरूले सहरमा आएर पाएका अवसरले उसको सपनाले मूर्तरूप पाउने हो　।

राजमार्गका युवा

धेरै सहरी युवा आफ्नो अनिश्चित भविष्य देखेर तर्सिरहेछन्　। 'अब के गर्ने' भन्ने चिन्ताले उनीहरू मनोरोगी बन्दै छन्　। राम्रो पढ्ने युवा पनि आफ्नोअगाडि उभिएका धेरैखाले समस्याले 'पढेर को ठूलो हुन्छ र ?' भन्न थालेका छन् र आफ्ना दिन सहरका गन्हाउने गल्ली डुलेर बिताउँछन्　। एक अर्थमा 'मनोरोगी' बनेका छन् धेरै सहरी युवा　। खुला आँखाले देखेको सपना धुलो बन्दै गएपछि उनीहरूको 'जाँगर र आँट' पनि मर्दै गएको मैले देखेको छु　।

धेरै घटनाक्रमले के देखाउँछ भने सहरी युवालाई गहिरो निराशाले समातेको छ र उनीहरूको आशा, भविष्य बिस्तारै धमिलो बन्दै छ　। आफ्नो मार्ग नभेट्टाएर राजमार्गमै छटपटिइरहेछन् युवा　।

सहरका युवा र रोमान्स

कतिपय युवा तीव्र आवेगको अनुभव गर्दै प्रेमिकासँग मस्त छन्　। गाँजा, ड्रग्स, डिस्को र नाइट क्लब धेरै सहरी युवाको नियमित जम्ने थलो बन्दै छ　। उनीहरूलाई न जागिरको चिन्ता छ न पैसाको　। ती युवा पल्सर चढ्छन् र बाबुको पैसामा प्रमिकाहरूसँग डेटिङ, नाइटस्टे गर्छन्　। डेटिङ त गाउँका युवाले पनि गर्छन्　। तर, प्रेमका मामलामा गाउँका युवा सहरकाभन्दा संयमित हुन्छन्　। सहरका युवा मल र पार्कमा डेटिङ गए पनि गाउँका युवा वन, जंगल र चौतारोमा डेटिङ जान्छन्　। गाउँका युवा निश्छल प्रेम गर्छन् भने सहरको प्रेममा केही रंग घोलिएको हुन्छ　। सहरका बिगे्रका युवा नगरवधू खोज्दै दिन बिताउँछन् र अँध्यारो कोठामा

मास्टरबेसन गर्छन्　। तर, यसो भन्दैमा मैले मास्टरबेसन खराब भन्न खोजेको होइन　। नगरवधू खोज्नुभन्दा त मास्टरबेसन ठीक　।

निराश युवा भने युवावेलाको आवेग र जोश अनुभव नै गर्न पाउँदैनन्　। यहाँ युवावस्था वा तन्नेरी उमेर भनेको प्रायःजसो प्रणय र रोमान्ससँग जोडिएर आउँछ　। तर, त्यो रोमान्स निराश सहरी युवाको उमेरमा आउँदैन　।

पलायनतिर युवा

मैले अघि पनि भनेँ, आफ्नो हैसियतअनुसार अहिले बढीजसो नेपाली युवा बिदेसिन चाहन्छ　। पहिले र अहिलेमा समय फेरियो　। सहरी मध्यमवर्ग पनि उच्चवर्गसँग आफूलाई तुलना गर्न थाले　। पहिले उच्चवर्गको मात्र रोजाइ हुन्थ्यो अमेरिका, बेलायत　। अब सहरी मध्यमवर्ग पनि अमेरिका, बेलायत जान धेरै लालायित छ　। सहरका अमेरिकी सूचनाकेन्द्र धाउने वा डिभी भर्ने अधिकांश युवा मध्यमवर्गीय हुन्　।

धरान-धनकुटातिरका लगभग सबै केटा फरक सपना देख्छन्-लाहुरे बन्ने　। सके बेलायत, नसके भारत नै भए पनि हुन्छ, उनीहरूलाई　। अनेक दुःखपछि थोरैले मात्र नाम निकाल्छन् र हानिन्छन् विदेशी भूमि लाहुरे भएर　।

साह्रै दुःखी हुन्छन्, निम्नवर्गीय युवा　। पैसाको अभावमा उनीहरू अमेरिका वा बेलायत सपनामा पनि सोच्न सक्दैनन्　। बरु, ऋणै काढेर भए पनि अरबका मुलुक ताक्छन्　। नकातेर पनि के सुख ? घरमा श्रीमतीको पेटमा बच्चा छ, तर खाने अन्न छैन　। मलेसियाका घना जंगल वा अरबका कुनै देशका ताता बालुवामा उनीहरू आफ्ना कतै छुटेका सपना बटुलबाटुल गर्छन्　। सर्पले टोक्ने जंगलतिर भेडाबाख्रा लिएर पुग्छन्　। र, कत्तिको सास उतै अड्किन्छ　। र, महिनौँपछि बरफमा सुतेको लास परिवारले पाउँछन्,　वा सफलै भए पनि आफ्नो स्वणिर्म समय विदेशतिरै बिताउँछन्　। युवाहरू भारतको बिहार, पन्जाव, गुजरात वा राजस्थानतिर पुग्छन् । युवतीहरू पश्चिम एसियाका सम्भ्रान्तको घरको भुइँ पुछ्न वा खुट्टा मिच्न पुग्छन्　। मनमा दुई/चार पैसा जोगाउनेबाहेक केही सपना हुँदैन　। बम्बईको फर्रास रोड वा दिल्लीको जिबी रोड, त्यहाँका कोठीमा हजारौँ नेपाली चेली मलिन अनुहार लिएर भारतीय रक्स्याहा, कुल्लीलाई आफ्नो कोमल शरीर सुम्पन विवश छन्　। कोठीमा रोइरहेका युवतीको आँसुले के संकेत गर्छ कुन्नि ?

पहाड र तराईतिर बस्ने सबै युवाको साझा समस्या बनेको छ- विदेश पलायन　। पहाडमा एकातिर पहिरो जान्छ　। परिवार पूरै पोको पन्तुरो बोकेर अर्को ठाउँ सर्छ　। अब त्यस घरको युवाको बाध्यता बन्छ भारतमा कुल्ली बन्न जानु　। नगएर पनि के गर्ने ? यहाँ गरिखाऊँ पाखोबारी छैन　। नजाऊँ रोजगारी छैन　। यस्तै द्विविधामा उनीहरू 'भारत भरोसा' भन्छन्　।

यहाँ युवा सक्षम छन्　। तर, देशको प्रत्येक परिवर्तनमा उनीहरू निराश भए　। सक्षम युवाको एउटा सिंगो पुस्ता नै पलायन हुँदै छ　। यहाँ केही पढेका युवा अमेरिका, बेलायत वा नपढेकाहरू भारत, अरब ताक्ने चलन नै बन्न थालेको छ　। यदि यस्तै भइरहने हो भने, यो देश बूढाहरूकै हातमा लुटुपुटु गरिरहनेछ　।

राजनीतिक युवा

म युवा　। युवावेलाको जोश, जाँगर र स्वणिर्म समय राजनीतिमा लगाइरहेको छु　। राजनीतिमा लागेरै पनि म सन्तुष्ट छु　। मलाई लाग्छ, राजनीतिमा लागेका युवा नेतृत्व र नीति-निर्माण तहमा पुग्न नसके पनि वा महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी पाउन नसके पनि निराश छैनन्　। देशको अवस्था बिगँ्रदै गएकोमा उनीहरूलाई चिन्ता लाग्नु स्वाभाविक हो　। तर, राजनीतिक नेतृत्वमा

परिवर्तन हुँदै गएको र विगतको तुलनामा युवाले जिम्मेवारी पाउन थालेकाले अवस्था सुध्रनेमा पनि राजनीतिमा लागेका युवा आशावादी लाग्छन्　। मैले भनिहालेँ नि ! देशको राजनीतिक नेतृत्वमा पुग्न नसके पनि नेतृत्वलाई आफ्नो दृष्टिकोणअनुसार चलाउन सफल छन्, अहिलेका युवा　।

युवा सडकमा जान्छन्　। आन्दोलनमा नारा लगाउँछन् र रमाइलो गर्छन्　। युवा राजनीतिकर्मी सन्तुष्ट हुनुको एउटै कारण उनीहरूले सडकमा उठाएका र आन्दोलनमा अघि बढाएका राजनीतिक एजेन्डाले मुलुकको नेतृत्व गर्न सक्नु पनि हो भन्ने लाग्छ　। समाजमा हुने भौतिक र वैचारिकमध्ये युवाहरू अहिले वैचारिक नेतृत्वमा अग्रसर छन्　। अब लाग्छ, समयको प्रवाहसँगै भौतिक नेतृत्व पनि युवाहरूकै हातमा हुनेछ　। दलहरूको नेतृत्वतहमा युवा सहभागिता पछिल्ला दिनमा निकै बढेको छ　। तर, युवामा एउटा कुरा खट्किएकै हुन्छ, त्यो के भने, अझै पनि युवाको समस्या र सम्भावनालाई सम्बोधन गर्न विशेष नीति-निर्माण गर्ने सोच दलहरूसँग छैन　। राजनीतिमा पनि पुस्तान्तरको समस्या छ　। पुरानो पुस्ता युवाको समस्या हत्तपत्त बुझ्दैन र नयाँ पुस्तालाई पनि पुरानोले 'हाम्रो सम्बोधन गरेन र हामीलाई बुझेन' भन्ने लागिरहेको छ　।

राजनीति गर्ने युवालाई ठूलो समस्या छ, नेतृत्व खुसी बनाउनुपर्ने　। नेतृत्वको बफादार कार्यकर्ता बन्नु अहिलेसम्म पनि युवाको प्रमुख योग्यता मानिन्छ　। अहिलेसम्म पनि नेतृत्व खुसी नहुँदा आफ्नो उन्नतिको मार्ग कम हुने युवा ठान्छन्　। खासमा यो अवस्था पहिलेदेखि नै राजनीतिमा विद्यमान छ　।

युवा र विद्यार्थी संगठनको संरचना पनि राजनीतिक दलहरूकै जस्तो छ, जसले युवालाई नेतृत्वतहमा पुग्नबाट रोकिरहेको छ　। त्यहाँ पनि अनुभव र आन्दोलनमा उसले पुर्‍याएको योगदानलाई नै नेतृत्वको प्रमुख सर्त बनाइन्छ　। एउटा मान्छे समूहलाई प्रभावित गर्ने क्षमता भएको छ, तर ऊ संगठनमा नयाँ हो भने उसलाई तुरुन्तै नेतृत्वतहमा लगिँदैन　। फेरि पार्टी नेतृत्वको विश्वासपात्र नभई संगठनको नेतृत्वतहमा पुग्ने संरचना हामीकहाँ विकास भएकै छैन　।

र यस्ता पनि युवा

सडकमा हुने आन्दोलन र जुलुसलाई पाखेहरूको जमात भन्दै मुन्टो बटार्ने सहरी युवा मनोरन्जन गर्न र डिस्कोमा नाच्न अघि सर्छन्　। सहरमा घर भएका र सरकारी जागिर भएका कर्मचारीका छोराछोरी डिस्को र पबतिर रमाइरहेका छन्　। राजनीतिक उतार-चढाबको असर सत्ता, सडक र सञ्चारमा मात्र होइन,

डिस्कोमा पनि पर्दोरहेछ　। राजनीति सप्रेपछि

डिस्को र नाइटक्लबमा युवा खुलमखुला रमाइरहेका छन्　। फेरि राजनीति गर्नेहरू गाउँबाट सहर पसेका र वर्षौर्ंसम्म यहाँका गल्ली चहारेकाहरू छन्　।

सहरमा जन्मी, हुर्के, बढेका सहरिया युवाहरू अहिलेको राजनीतिप्रति पूर्ण बेखबर छन्　। तर, मलाई लाग्छ, युवाले राजनीति बुझ्नैपर्छ　। सबै क्षेत्रका युवालाई राजनीतिले समेट्नुपर्छ　।

म दस वर्षपछिका युवालाई यस्तो कल्पना गर्छु, जहाँ अवसरको अभावले कोही पनि युवा बिदेसिनु नपरोस्　। अभिभावक आफ्ना छोराछोरीको प्रतिभालाई सम्मान गरून्　। युवाको कुरा राज्यले सुन्न सकोस्　। हरेक क्षेत्रको नेतृत्व युवाको हातमा हुनुपर्छ　। मुलुकको नीति-निर्माण गर्ने ठाउँमा युवा पुग्नुपर्छ　। सबै क्षेत्रका युवा 'रोल मोडल'का रूपमा प्रस्तुत हुनुपर्छ　। युवा नै सफल उद्यमि देखिनुपर्छ　। युवाका मुद्दा हेरिने निकाय बन्नुपर्छ　।

प्रस्तुतिः दीपक सापकोटा